Mogen kleuters kiezen?

'Ik wil niet verven, ik kan niet verven, ik heb geen zin, stilte en een paar vragende ogen die mij aankijken.' Daar zitten ze, op vrijdagochtend aan de 'verftafel.' Vier jongetjes die de hele week iets anders gekozen hebben dan schilderen. Gewoon, omdat ze liever spelen, geen vieze handen willen, niet van schilderen houden, redenen genoeg waarom je liever niet gaat schilderen. Ik snap dat wel en wil tegelijk toch dat ze ervaren hoe het is om een kwast vast te houden, in de verf te dopen en je eigen idee op papier te zetten. Tegelijk vraag ik mij af of het zinvol is om de kleuters te verplichten om te schilderen. En hoe eerlijk ben ik als ik ze eerst laat kiezen en dan uiteindelijk op de laatste dag van de week toch verplicht om aan de verftafel aan de slag te gaan. Vroeger dacht ik daar niet over na. De klas bestond uit vijf groepjes. Iedere groep had een kleur en ik rouleerde de groepjes tijdens de werkles. Er waren altijd vijf onderdelen in zo'n les. Een groep deed iets met papier: Scheuren, knippen, vouwen of prikken bijvoorbeeld. Een groep was bezig met een verf of tekentechniek: Wasco, ecoline, vingerverf of bordkrijt, met een kleur schilderen of mengen. De derde groep was de bouw/constructiegroep die speelde met blokjes of lasy of duplo of in de bouwhoek. Dan had je nog de kleigroep die altijd met echte klei speelde. Soms maakte ik voor de verandering brooddeeg en de zandtafel beschouwde ik ook als onderdeel van klei. De vijfde groep werd de functiegroep genoemd. Daar had ik altijd wat moeite mee. Het was het groepje waarmee je met kleuren, vormen of begrippen werkte. Ik maakte daar vaak een gezelschapsspelgroep van. Daarbij kwamen tellen en kleuren wel aan bod.

Herkennen de oude Klossers de indeling? De hoeken, wanden en vloer hoorden in zo'n werkles allemaal gebruikt te worden. Ik heb er in ieder geval aan over gehouden dat ik kleuters nog heel graag op de vloer laat spelen. Ook maken de klei, bouwen,papier en teken/verf activiteiten nog altijd een groot deel van mijn werk en speeldeel van de dag uit. Er is meer spelen bij gekomen. De poppenhoek en de bouwhoek, de taalhoek en de gang zijn elk dagdeel in gebruik. Vroeger zette ik echt geen cdspeler met een cd van Vivaldi er in, in de gang en liet daar een groepje kleuters een half uur lang bij dansen en springen. Nu denk ik: Dat is zo goed voor ze, lekker in beweging zijn op muziek, zelf je rol bepalen, een spel verzinnen. Niet iedereen houdt van bewegen op muziek en dat laat ik dan wel vrij. Verplicht dansen op de gang, nee toch zeker? Maar: Ik geef de kleuters wel die verfkwast en verwacht dat ze daar iets mee doen. Is het inconsequent? Hoe pak jij zoiets aan in jouw klas? Mogen kleuters kiezen? Hoe organiseer jij het werken en spelen?

Kijk?!

Wie werkt er graag met kleuters? Hoe ging de klassenverdeling dit jaar bij jou op school? Stonden er juffen of meesters in de rij voor de kleutergroepen of keken ze een beetje voor zich uit en staarden naar het plafond of naar hun kopje thee toen de vraag kwam:'Wie wil er dit jaar graag de kleuters?' Tot nu toe begreep ik nooit zo goed waarom veel mensen niet kozen voor het juf zijn in een kleutergroep. Er is in groep 1 en 2 nog zo veel tijd en ruimte om van alles te beleven. Elke dag opnieuw de wereld om je heen ontdekken. In verwondering met de kleuters door de seizoenen gaan. Heel veel vieren, vreugde en verdriet delen. Zingen en muziek maken. Tekenen en schilderen, bouwen en boetseren, spelen met zand en water, appelmoes maken, slakken zoeken, prentenboeken lezen, in de hoeken spelen. Ik kan eindeloos doorgaan met opnoemen waar de kleuters en ik zelf plezier aan beleven. En soms zijn er momenten waarop ik denk. Aha, nu snap ik het. Gistermiddag was zo'n moment. We gingen naar een cursus over het leerlingvolgsysteem KIJk! Ik werd er moedeloos van. Het invullen van al 17 ontwikkelingslijnen op een 7 puntsschaal voor 28 kleuters. Wanneer zou je dat moeten doen? De tijd vinden om al die punten echt te zien? En de belangrijkste vraag voor mij 'Waarom zou je het doen?'Is er een kleuterjuf die om zo'n systeem gevraagd heeft? Heb jij zo'n systeem nodig om iets over een kind te kunnen vertellen? In de krant las ik zaterdag een verhaal over leven in een cultuur van angst of een cultuur van vertrouwen. Daar heeft dit registreren in Kijk!naar mijn gevoel alles mee te maken. Het is zo zielloos, technisch, calculerend. Zo helemaal het tegendeel van wat ik ervaar tijdens een dag op school. Als dit de manier van werken met kleuters wordt, dan snap ik het wel, dat mensen denken, 'laat dat maar aan iemand anders over.' En eigenlijk roep ik HELP, zeg me dat het niet waar is. Dat het mee valt, dat het over gaat, dat het goed komt met de kleuters en met mij ;-)

Schoolreisje

Bleek en misselijk zat hij aan tafel, de ochtend dat we op schoolreisje zouden gaan. Voor mijn broertje was de dag dat hij met zijn klas in de bus op reis zou gaan te spannend. Op het moment dat mijn moeder besloot dat hij thuis zou blijven, klaarde hij al wat op. Toen hij de schoolreisbus langs ons huis zag rijden, begon hij aan zijn boterham, pakte zijn speelgoed en was de misselijkheid verdwenen. Op schoolreisje gaan was voor ons zoiets als 'Op wereldreis gaan.' We woonden midden in de polder en speelden altijd in de tuin. Het dagelijkse ritje op de fiets naar school maakte de wereld iets groter. Soms mochten we in de vakanties op donderdag mee naar de markt in Emmeloord, dat was een feest! In de zomervakantie huurden we een weekje een auto en gingen logeren bij opa die in Zoutelande woonde.

Wat een enorm verschil met reizen die kinderen nu maken. In de zomervakantie vliegen ze naar Spanje, Portugal, of naar Amerika.In de weekenden en in vakanties zijn bezoeken aan pretparken en vakantiehuisjes eerder regel dan uitzondering. Ik doe er zelf aan mee, tijden veranderen en ik heb er geen oordeel over. Wel vraag ik mij af of in deze andere tijd, het schoolreisje mee veranderd is.

Hoe lang bestaan schoolreisjes al? Waarom is iemand er ooit mee begonnen? Misschien om kinderen die nooit buiten hun dorp of stad kwamen een ruimere blik op de wereld te geven. Of gewoon een leuk dagje uit, even iets anders een normale schooldag. Ik houd erg van 'even iets anders doen' maar als we een dag met de kleuters naar en pretpark gaan, heb ik niet het gevoel dat ze iets nieuws beleven. Vorig jaar gingen we naar de Speeldernis, een natuurspeeltuin in Rotterdam. Een plek waar de meeste van onze kleuters nog nooit geweest waren. Water en stenen, takken en touwen, hutten en heuvels maakten deze plek tot een waar speelparadijs. Het miezerde de hele dag een beetje en geen kind had daar last van. De dag vloog om en alle kinderen hadden plezier. We gingen op een dag in het voorjaar naar Naturalis in Leiden, wat was daar veel te zien en te ontdekken. Zo kan ik nog wel een aantal 'ontdekkingsreizen' verzinnen waar we in de loop van het schooljaar naar toe zouden kunnen gaan. Niet met een bus maar met auto's. Dat maakt het een stuk goedkoper. Villa Zebra in Rotterdam, het Museon in Den Haag, het museum voor oudheden in Leiden. Het kinderboeknmuseum....Of naar een mooie theatervoorstelling. Wie gaat er mee?

Informatieavond

'Als je de muziek hoort, loop je door de klas. Stopt de muziek dan zoek je een andere ouder op en stel je je even voor en vertelt hoe jouw kleuter heet.' Op dezelfde manier als ik met de kleuters een cooperatieve werkvorm gebruik, liet ik de ouders vorige week tijdens de informatieavond in beweging komen. Ik geloof er in dat beweging iets los maakt. Dat mensen er door met elkaar in contact komen. Ik zie graag dat er een tijdens de informatieavond een uitwisseling is van ervaringen, ideeen, verwachtingen. Dat schept een band, mensen leren elkaar kennen en er onstaat verbondenheid. Zo wordt een avond met ouders voor mij waardevol.

Vroeger, dertig jaar geleden, was een informatieavond eenrichtingsverkeer. Ik vertelde hoe een dag in de klas verliep en ouders luisterden en stelden af en toe een vraag. Daarnaast zette ik materiaal op de tafels waar de ouders mee konden spelen. Daardoor werd de avond al iets levendiger. In de loop van de tijd ben ik steeds nieuwsgieriger geworden naar de verwachtingen die ouders hebben over school. Wat vinden zij belangrijk en hoe en waar kunnen we elkaar vinden als ouders en leerkrachten. De laatste jaren zijn de informatieavonden steeds meer ontmoetingsavonden geworden. Vorig jaar liep dat een beetje uit de hand. Toen waren we de hele avond aan het kennismaken ;-)

Deze keer hebben we het kennismaken dus korter gehouden en kwamen we al pratend op het idee om tijdens de kinderboekenweek een wereldmaaltijd te organiseren. Een maaltijd voor alle ouders en kinderen in onze klas. Waar ruim de tijd is om elkaar te ontmoeten. En om een spel of iets anders creatiefs met elkaar te doen. Op de informatieavond vroeg ik de ouders aan het eind van de avond om een tekening voor hun kind te maken en die op de stoel van hun kleuter in de kring te leggen. De volgende ochtend werden de tekeningen blij verrast ontdekt en de rest van de dag gekoesterd. Prachtig om te zien en misschien tegelijk stimulerend voor de ouders die er niet waren om volgend jaar wel te komen?

Meespelen op de Floriade

Met een knal zakte mijn vader gistermiddag door de onderste tree van het houten trapje. Hij was samen met zijn kleinzoon aan het schilderen en had zijn goede keukentrap aan Jelmer gegeven. Het meer dan bejaarde trapje dat hij zelf wilde gebruiken had jarenlang in een hoekje van de garage gestaan. Toen ik het weer zag was ik onmiddelijk terug aan de Lindeweg waar ik opgroeide. We gebruikten het trapje graag om mee te spelen. Het was een handig ding om kleden aan vast te maken en zo mooie tenten te bouwen.

Mijn moeder maakte graag tenten met ons. In de winter schoof ze de bank een stukje van de muur af en legde er een kleed over heen. Zo hadden wij een knus huisje achter de bank. In de zomer speelden we in de tuin met houten kistjes en het trapje van mijn vader, een oud tafelkleed, een paar lakens en knijpers. Die knijpers waren onmisbaar en vast van een betere kwaliteit dan de knijpers van nu. Onze kleuters nemen de knijperbak vaak mee naar buiten maar een beetje kleed blijft tegenwoordig niet meer aan knijpers hangen. Ze knallen uit elkaar en daar gaat je mooie tentje....

We prutsen de tentjes tegenwoordig met touwtjes in elkaar, leggen blokken en banden op de uiteinden van de kleden of zetten er emmertjes met zand op. Toch blijft het maar behelpen en gaan de tenten snel kapot. Zaterdag was ik dan ook blij verrast toen ik op de Floriade een prachtige alternatieve knijper vond. Het was bij de stand van groen onderwijs. We zagen een kaal grasveld met een recht-toe-recht-aan-gebouwtje in het midden. Op zich wel treffend, zo zien meer schoolomgevingen er uit. Er stonden vier bakken spelmateriaal en er naast zat een meisje aan een picknictafel. Gebogen over haar telefoon. Verder gebeurde er niets. Mensen liepen het veld voorbij.

Mijn nieuwsgierigheid was gewekt door de grappige voorbeeldtentjes om het veld heen. We liepen er langs en vroegen ons af wat de bedoeling was. Zelf een tent bouwen lag voor de hand, waarom deed niemand dat? Ik trok de stoute schoenen aan, stapte op het meisje aan de tafel af en vroeg of ze bij deze plek hoorde. Ja, antwoordde ze nogal kortaf. En ja er mocht hier gespeeld worden. Gelukkig heb ik een man die ook van spelen houdt. Samen bouwden we een tentje van bamboestokken aan elkaar gemaakt met oude fietsbinnenbanden. De kleden maakten we vast met een soort zeilklemmen van de Gamma. Wat een fantastische uitvinding. Een soort hele grote, sterke knijpers. Die ga ik meteen kopen als ik weer thuis ben bedacht ik tijdens het bouwen.

Terwijl ons tentje groeide kwamen er kinderen om ons heen staan. Ik wees naar de kleden, pakte nog wat bamboestokken en vroeg of de kinderen mee wilden doen. Binnen een half uur was er volop activiteit op het veldje. We maakten een paadje van oude tapijttegels tussen de tentjes en legden een plankje met een pijl op het pad. Op een ander plankje schreef ik 'Bouw hier je eigen tent'. En ik realiseerde mij hoe fijn het is als er iemand is die met je mee speelt, die niet alleen de spullen klaar zet die er nodig zijn maar die je op weg helpt in je spel. Tot begin oktober kun je nog gaan spelen op de Floriade, veel plezier!En ik ga naar de Gamma!

De oude school

'Het lijkt wel of wij de meesters en juffen aantrekken als een magneet' zei de eigenaar van het hotel bij het afrekenen. Ik was voor de derde keer dit jaar onderweg naar Berlijn. De eerste keer gingen we als verhuisclub, en als gezelschap van onze Jelmer, die een half jaar in Berlijn ging studeren. Met een auto vol spullen en vijf mensen reden we afgeladen de snelweg op. Die weg naar Berlijn is eigenlijk een rechte weg naar het oosten. Op de tomtom stond op een gegeven moment: 'Rechts afslaan na 572km.' Ik vond het een eindeloos lange weg en nam mij voor een volgende keer in twee etappes te gaan. Dat deden we in de meivakantie. We maakten toen een leuke stop bij het stadje Hameln en kampeerden aan de Weser. Nu zat Jelmer's halve jaar er al weer op en reed ik samen met hem, via een mooie alternatieve route (snelwegen vermijdend)naar Berlijn om zijn spullen daar weer op te halen. We vonden onderweg, in het dorpje Mardorf, een leuk hotel gebouwd in een oude school en ook met die naam. 'Die alte schule'. Een soort familiehotel, ze hebben maar een klein aantal kamers. Na een nacht lekker slapen met oude landkaarten en hele oude klassenfoto's aan de muur stond om 9.00 uur 's ochtends het ontbijt voor ons klaar in een speciale ontbijtkamer. We kregen een plekje aangewezen aan een prachtig gedekte tafel bij een echtpaar dat al lekker zat te eten. 'Zo ben ik al weer op school, in de vakantie' zei ik tegen Jelmer en de mevrouw van het echtpaar reageerde op die opmerking met 'Zit je ook in het vak?' Oeps, ik dacht dat we midden tussen de Duitsers zaten.....Nee dus, onze tafelgenoten waren een juf en een meester, en we raakten heel gezellig aan de praat. We bleken allebei kleuterjuf, allebei nog van de oude KLOS. En natuurlijk kende ze de community 1-2. Welke kleuterjuf in Nederland zou de community niet kennen? Toch had ze nog nooit een column van mij gelezen. Dus daarom bij deze, een speciaal stukje over onze ontmoeting onderweg. Dag leuke juf uit het Oosten van het land! Hebben jullie nog goed overnacht in het huisje aan het meer? Veel plezier op school straks weer!

http://www.alteschule-mardorf.de/

Met hulptroepen naar school

Eigenlijk had ze ook graag juf willen worden. En dat had ze ook goed gekund. Mijn schoonzus is handig, creatief en praktisch en haar kinderen zijn al even actief en enthousiast. Na drie heerlijke zonnige weken kamperen in Frankrijk kwamen ze bruinverbrand naar Zoetermeer en de eerste vraag die ze stelden was ‘Wanneer gaan we naar school?’ Ik was zo blij met hun aanbod om te komen helpen bij het inrichten van de klas. Voor de vakantie hadden we met de kleuters alles wat er in het lokaal stond naar het speellokaal gebracht want we zouden in de zomer nieuwe vloerbedekking krijgen dus het lokaal moest helemaal leeg. Dertig kleuters sjouwden met plezier alle tafels en stoelen, blokken en poppen en spelletjes en kasten en knutselspullen naar het speellokaal. Dat was in een halve dag gebeurd. Nu moest alles weer terug, hoe zou dat gaan? Ik zag er tegen op. De aanblik van het prachtige zonnige marmoleum en het gezelschap van mijn familie deden wonderen. Nadat we de klas ingericht hadden wilden ze de ramen graag beschilderen. Collega Rianne kwam ook langs met haar drie kinderen. En zo maakten we, voor mijn gevoel nog bijna midden in de vakantie, met z’n allen een vliegende start. Vanochtend zijn we nog even gaan schilderen. Op de ramen kwamen bloemenvazen in de kleuren van het marmoleum, blauw en geel. Als de kleuters volgende week vrijdagmiddag naar het inloopuurtje komen kunnen ze hun eigen vaas uitkiezen en met playmais bloemen in de vaas maken, en een bijtje misschien? Of een visje in de vissenkom die neefje Quint er bij verzon....Na het werk zijn we vanmiddag naar de film gegaan, en waren we weer op school, bij Brammetje Baas in de klas met Rene Groothof als meester Vis. Hebben jullie de film al gezien? Ik wens jullie en mijzelf evenveel fantasie toe als Brammetje Baas, het komende schooljaar! Maak er wat moois van!